چگونه شهرها می توانند در مواجهه با بلایای طبیعی تاب آوری ایجاد کنند؟
همانطور که جهان با اثرات تغییرات آب و هوایی دست و پنجه نرم می کند، بلایای طبیعی مانند سیل و گسترش آتش سوزی های غیرقابل کنترل به طور فزاینده ای شهرها و ساکنان را تهدید می کند. در حالی که معماری و شهرسازی نمی توانند از این اتفاقات جلوگیری کنند، اما همچنان استراتژی هایی برای به حداقل رساندن آسیب های مرتبط با این رویدادها و کمک به محافظت از شهروندان دارند. حوادث ناگوار در طول سال گذشته، مانند زلزلهای که در فوریه امسال مرکز ترکیه و شمال غرب سوریه را لرزاند یا زلزله اخیر در غرب افغانستان، سیل و شکست سدها در لیبی، و آتشسوزیهایی که شهر لاهینه را ویران کرد. هاوایی، فوریت اجرای اقدامات پیشگیرانه و کاهش دهنده علاوه بر ایجاد روش هایی برای مداخله اضطراری را نشان می دهد. این مقاله راهبردها و منابع موجود در دسترس معماران و برنامه ریزان شهری را برای مقابله با این چالش ها در سه نوع بلایای طبیعی بررسی می کند: سیل، آتش سوزی و زلزله.
از آنجایی که تغییرات آب و هوایی منجر به تغییر الگوهای آب و هوا و بالا آمدن سطح دریاها می شود، تعداد فزاینده ای از شهرها با خطر شدید سیل مواجه می شوند که نه تنها یکپارچگی ساختمان های ارزشمند را تهدید می کند، مانند مورد ساختمان نمادین در میدان سن مارکو در ونیز، بلکه به تلفات جانی و آواره شدن تعداد زیادی از ساکنان، همانطور که در رکورد باران های موسمی در پاکستان و اثرات زنجیره ای استروم دانین در لیبی مشاهده شد. در حالی که معماری نمی تواند از فاجعه بارترین سیل ها جلوگیری کند، اما می تواند اقدامات حفاظتی را برای کاهش آسیب و نجات جان انسان ها اجرا کند.
در مقیاس برنامه ریزی شهری، نقشه سیلاب ابزار مفیدی برای ارزیابی مناطق در معرض خطر است. روشهای سنتی «آسفالت، لوله و پمپ» که بر هدایت آب باران به زهکشها و فاضلابها متکی است، در مورد رویدادهای شدید آب و هوایی ناکارآمد بوده و منجر به بلایای سیل در بسیاری از شهرها میشود. معماران و برنامه ریزان شهری اکنون در حال بررسی جایگزین هایی هستند که آب طوفان را به عنوان یک منبع به جای خطر در نظر می گیرند و آن را در اکوسیستم شهر گنجانده اند. این جهت که با مفهوم “شهرهای اسفنجی” هماهنگ است، سنگفرش های قابل نفوذ را در خود جای داده و باتلاق ها و مناظر آبی طبیعی را برای مبارزه با سیل و در عین حال امکانات تفریحی را اضافه می کند. این مداخلات، آب را از سیستم فاضلاب هدایت می کند تا مستقیماً آن را فیلتر کند و به طور طبیعی به داخل زمین نفوذ کند و به سفره های زیرزمینی طبیعی برسد.
در مورد سیلاب های ساحلی، حائل های طبیعی مانند تالاب ها، تپه های شنی و حرا می توانند آب های سیل را جذب کنند. شهر ونیز دیوارهای دریایی ساخته دست بشر را برای محافظت از تالاب در برابر بالا آمدن سطح دریا معرفی کرده است، اما اکنون با انتقادهایی روبرو شده است زیرا اتکای بیش از حد به خطرات سیستم قطع تالاب از دریا است. سازه های شناور و آبی خاکی نیز در تلاش برای کار با طبیعت و استفاده از سیل به عنوان کاتالیزوری برای نوع متفاوتی از توسعه شهری در حال ظهور هستند.
آتشسوزیهای جنگلی جزو اولین تهدیداتی نیستند که با در نظر گرفتن محیطهای شهری به آن فکر میکنیم، اما همانطور که اتفاقات ناگواری که در تابستان امسال در هاوایی رخ داد نشان میدهد، آتشسوزیهای گیاهی میتوانند اثرات مخربی به شهرها برسانند. اثرات ترکیبی تغییرات آب و هوایی منجر به دماهای بالاتر، همراه با شرایط خشکسالی و سرعت باد بیشتر به دلیل اختلاف بین دمای زمین و دریا می شود، که همه اینها به افزایش خطر آتش سوزی کمک می کند. علاوه بر خطر شعله، دود تولید شده می تواند مسافت های زیادی را طی کند و باعث مشکلات تنفسی و قلبی عروقی شود. در حالی که هیچ استراتژی شهری نمی تواند به طور کامل از این اتفاق جلوگیری کند، اقدامات خاصی می تواند به محدود کردن گسترش آتش سوزی، کاهش خطرات جانی و مالی و تضمین واکنش سریع و کارآمد مقامات، آتش نشانان و ساکنان کمک کند.
نهادهای دولتی و خصوصی مسئولیت انجام اقدامات احتیاطی و کاهش احتمال و شدت را دارند. اولین اقدام شامل نقشه برداری از مناطق در معرض خطر به منظور تطبیق بهتر راه حل ها است. از آنجایی که محلههای پیرامونی معمولاً تراکم کمتری دارند، «واسط زمین وحشی-شهری» (WUI) ایجاد میکنند، یک فضای واسطهای که معمولاً حاوی سوخت آتش، مواد خشک مانند برگهای افتاده است. این مناطق می توانند از کاشت پوشش گیاهی مقاوم در برابر آتش مانند گیاهان کم رشد با رطوبت بالا و درختان چوب سخت با شیره کم یا محتوای در حال افزایش بهره مند شوند. سوختگی های تجویز شده همچنین می توانند سوخت آتش را حذف کنند و در نتیجه توانایی انتشار آن را کاهش دهند.
برنامه ریزی مکانی و قوانین ساختمانی نیز می تواند در مدیریت آتش سوزی نقش داشته باشد. به حداقل رساندن تکه تکه شدن زمین و پراکندگی شهری با تراکم کم می تواند گسترش مناطق WUI را محدود کند. نظارت بر کیفیت هوا در مدیریت خطرات مهم است، در حالی که استراتژیهای جامع پاسخهای سریع را برای محافظت از ساکنان تضمین میکند. برای ارزیابی اثربخشی استراتژیهای مدیریتی مختلف، محققان دانشگاه آلتو یک مدل هوش مصنوعی ایجاد کردهاند که میتواند وقوع آتشسوزی در زمینهای پیت را به دقت پیشبینی کند. این مدل در مرکز کالیمانتان اندونزی توسعه داده شد، جایی که 31 متغیر را برای پیش بینی دقیق توزیع آتش سوزی تجزیه و تحلیل کرد. در حالی که مدل فعلی برای هشدار زودهنگام مناسب نیست، به تصمیم گیری های سیاستی کمک می کند و داده های قابل اندازه گیری در مورد تأثیر استراتژی های مختلف ارائه می دهد.
در حالی که از طریق راهبردهای شهری می توان از گسترش برخی بلایای طبیعی تا حدودی جلوگیری کرد، اما در بحث زلزله اینطور نیست. اما به قول معروف «زلزله انسان را نمیکشد، ساختمانهای فروریخته میکشند»، به این معنی که اقدامات پیشگیری و کاهش آسیب در مورد ساختمانها و راهحلهای زیربنایی میتواند تأثیرگذار باشد. در مناطقی که بیشتر مستعد فعالیت لرزهای هستند، راهحلهای سازهای مانند مقاومسازی با قابهای فولادی مهاربندی شده خارج از مرکز، یا EBFs، میتوانند مقاومت لرزهای ساختمان را بهبود بخشند. مزیت اضافی این سازه ها سهولت ارزیابی آنها پس از زلزله است.
در شهرهای پرجمعیت که مسکن نامرغوب رایج است، جمعیت در معرض خطر بیشتری قرار دارند. سازمانهایی مانند Build Change در حال توسعه راهحلهایی برای مقاومسازی ساختمانهای کممرتبه با توانمندسازی مالکان خانه برای به کارگیری تکنیکهای آشنا برای بهبود انعطافپذیری خانهشان هستند. این سازمان برای کمک به مردم برای ارزیابی و بازسازی خانههای آسیبپذیر برای تقویت عملکرد لرزهای آنها، کتابچه راهنمای کاربر تهیه کرده است. در مناطق گرمسیری، ثابت شده است که استفاده از بامبو به دلیل استحکام و انعطاف پذیری، انعطاف ساختمان را افزایش می دهد.
در مقیاس شهری، تکنیکهای جداسازی لرزهای برای محافظت از زیرساختهای حیاتی در برابر اثرات زلزله توصیه میشود. این تکنیک در ساخت فرودگاه بین المللی سابیها گوکچن در استانبول مورد استفاده قرار گرفت. طراحی مهندسی به رهبری آروپ، سازه را روی لنت ها و یاتاقان هایی قرار داد که آن را از زمین اطراف جدا می کند، بنابراین آسیب کمتری متحمل می شود. این اقدام در حال حاضر توسط سازمان بهداشت جهانی برای ساخت بیمارستانها به عنوان یکی از مهمترین نهادهایی که در صورت وقوع بلایای طبیعی فعال باقی میمانند، توصیه میشود.
در هر سناریویی از بلایای طبیعی، اولین واکنش در به حداقل رساندن تعداد قربانیان و ارائه کمک به بازماندگان بسیار مهم است. معماران به ویژه در ارائه راه حل های سریع، کارآمد و راحت برای اسکان اضطراری نقش دارند. یکی از معمارانی که عمیقاً در کارهای بشردوستانه دخیل است، شیگرو بان است که از طریق بنیاد شبکه معماران داوطلبانه برای ایجاد راه حل های سریع و آسان برای ایجاد سرپناه برای قربانیان بلایا در سراسر جهان کار می کند. او از مواد موجود و قابل بازیافت محلی مانند کاغذ، مقوا و جعبه های آبجو برای ساختن پناهگاه ها، مدارس و کلیساها با کمک داوطلبان استفاده می کند.
