طراحی مجتمع مسکونی

پژوهشی پیرامون طراحی مجتمع های مسکونی نمونه موردی شهر رامشار

     ، سهیل انوری توتونچی²  

کارشناس معماری دانشگاه علوم وتحقیقات استان تهران   soheilanvariii@gmail.com

چكيده

«خانه مکانی است که تمام عالم را در خود جای داده است» مسکن یکی از مسائل حاد کشورهای در حال توسعه است. فقدان منابع کافی، ضعف مدیریت، نداشتن برنامه ریزی جامع مسکن و سایر نارسایی هایی که در زیر ساخت های اقتصادی این کشورها وجود دارد از یک سو و افزایش شتابان جمعیت شهرنشین از سوی دیگر، تأمین سرپناه را در این کشورها به شکل غامض و چند بعدی درآورده است. برای دستیابی به برنامه ریزی مطلوب باید ضمن شناخت وضع موجود مسکن و تسهیلات آن روند گذشته در شئونات اقتصادی و اجتماعی موثر بر بازار مسکن و تحولات مسکونی جامعه مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گیرد. طراحان ساختمانها براساس رویکرد معماری پایدار ، نه تنها به صرفه جویی در مصرف انرژی پرداخته اند بلکه این امر کمک بزرگی در راه جلوگیری از آلودگی هوا و کمک به نسل آینده است.

– روش تحقیق در این پژوهش ،کتابخانه ای ، مشاهدات میدانی است. روش یافته اندوزی ، مطالعات و مشاهدات میدانی می باشد. . سرانجام با تحلیل داده های گردآوری شده به نتیجه گیری پرداخته شده است.

همچنین لازم است تحولات اقتصادی و اجتماعی , و فرهنگی در آینده براساس برنامه ریزی های ملی، منطقه ای و شهری مورد مداخله قرار گرفته و تأثیرات متقابل این تحولات در بخش مسکن و تأمین نیازهای مسکونی مورد پیش بینی قرار گیرد. سپس می بایست اهداف مورد نظر راهکارهای مناسب و روش های علمی اتخاذ  شود. موضوع بحث این مقاله طراحی مجتمع مسکونی در شهر جدید رامشار واقع در شهرستان زابل می باشد.

واژه‌هاي كليدي: خانه ، مجتمع مسکونی، جمعیت شهرنشین، مسکن.

مقدمه

اولین موضوع تبیین معنای توسعه پایدار و مختصات آن بویژه مفهوم و معنای بومی و ملی آن برای هر جامعه ای ضروری است . اهمیت این امر از ان جهت است که اصولا یکی از اصول معماری پایدار توجه به فرهنگ ، مفاهیم ، ارزش ها ، فناوری و مسائل بومی است . توجه به جامعیت توسعه پایدار شرط اساسی برای ظهور آن است . نکته مهم در این مقوله آن است که باید از بخشی نگری احتراز شود مثلا در مورد مسکن نباید تنها با مقولات کمی و یا حتی جزئی تر از آن متمرکز شد . بلکه توجه به جملگی مباحث مرتبط و مقولات اساسی مرتبط با انسان ، طبیعت ، فرهنگ ، محیط و تاثیر آنها بر یکدیگر نیز ضرورت دارد .                         ( نقی زاده ، 1 ، 1380 )

خانه، مبدأ و مقصد زندگی روزمره انسان است. انسان ها برای كار و فعاليت اجتماعی از آن خارج می شوند و پس از انجام آن و كسب تجربه به خانه باز می گردند. خانه مكاني است كه ما پس از تجربه ابعاد مختلف جهان پيرامون، به آن باز می گرديم. خانه برای انسان از چنان اهميتی برخوردار است كه می توان آن را مركز دنيای فرد ناميد (نوربرگ شلولتز، 1831). بنابراين خانه بايد بتواند در فضای درونی و جلوه بيرونی خود توقع “مركز دنيای فردی بودن” را برآورده سازد. امروزه به علت جبر زندگی و يا تك بعدی نگری و توجه به اقتصاد، بسياری از ارزش های انسانی، اجتماعی، بومی و فرهنگی ناديده گرفته می شود.

«خانه آدمی در بلوك های مسكونی در پشت چند پنجره يكنواخت و هم شكل با ديگران قرار دارد كه نه فقط برای ميهمان، بلكه برای افراد خانواده نيز تشخيص آن از بيرون مشكل است» (پاكزاد، 6831: 532-522). در اثر چنين برنامه ريزی و طراحی، اين گونه انبوه سازی های كليشه ای، انسان ها به صورت توده در كنار هم قرار می گيرند و به جای اين كه گروه های اجتماعی مثبت گرا و هدفمندی تشكيل گردد، انبوهي از نفرها تشكيل می شود كه كنار هم قرار گرفتن آن ها فقط ازدحام، شلوغی و هرج و مرج را در پی دارد. در چنين شرايطی، افراد خانواده برای تأمين حداقل امنيت و آرامش از جمع فرار كرده، به كنج خانه پناه می برند. غربت و محروميت اجتماعی از اين جا آغاز می گردد و در اين ميان كودكان بيش از همه صدمه می بينند.

«تنها فضايی كه در اختيار كودك قرار می گيرد تا بتواند بازی كند، يا بتواند اندكی خاموش بنشيند و به مطالعه بپردازد، تخت خواب است. تمام هنجارهای معمول در خانه سازی، فقط فضايی محدود در اختيار كودك می گذارد و او را مجبور می كند كه دايم در گفت و گوی بزرگتران و در تعامات ناخوشايند با والدين باشد كه غير قابل قبول است» (راجرز، 3831: 14-23). تبعات چنين شرايطي صدمه به بنيان و سلامت خانواده ، افراد و جامعه است؛ به طوری كه حتی روابط داخلی خانواده تحت تأثير كالبد نامناسب خانه ضعيف گرديده، بی حرمتی ها در داخل خانه نهادينه می شود. با تضعيف اعتبار خانواده، اعتياد و ساير ناهنجاری های اجتماعی فرصت بروز و نفوذ به اعماق جامعه پيدا می كنند.

با توجه به نابسامانی های فوق، پی جويی اصول پايداری مجتمع های مسكونی برای ميل به توسعه پايدار در اين مقاله از اهميت خاصی برخوردار است.

بیان مسأله

مسکن به عنوان اساسی ترین نیاز انسان از ابتدا مورد توجه ویژه بوده است. در جوامع و فرهنگ های گوناگون در طول اعصار انواع مختلفی از مسکن به وجود آمده اند. از مسکن انسان های اولیه در غارها گرفته تا خانه های شخصی و ویلا ها و در نهایت آپارتمانها و مجتمع های زیستی .

اما آنچه که در این مقوله باید بدان توجه شود ویژگی های اقلیمی – بافت شهری و خصوصیات روحی و فیزیکی ساکنان آنهاست. با دقت در دنباله های مسکونی موجود و به جا مانده از گذشته در می یابیم که خانه هایی که با خصوصیات فوق طراحی و ساخته شده اند در حال حاضر یا مورد استفاده اند و یا از طرف جامعه معماری ایران به خصوص در مناطق مرکزی و در شهرهایی نظیر کاشان – اصفهان و یزد به عنوان شاخصه های معماری مسکونی ایران مطرح می باشند.

روند طراحی و ساخت مسکن با گذشت زمان دائماً در حال تغییر و تحول می باشند و در هر دوره عناصری به آن افزوده یا از آن کم می شود ولی آنچه که همیشه ثابت و بی تغییر باقی ماند اصالت به عنوان خانه است. در سالهای اخیر در ایران با توجه افزایش سرسام آور جمعیت نیاز به مسکن به طرز بی سابقه ای رشدکرده است. در دهه های اخیر با توجه به این نیاز در کنار شهرها توسعه های جدیدی تحت عنوان شهرک ها و بعضاً  شهرهای جدید انجام شده است به دلیل کمیت زیاد مورد نیاز و بعضی بی توجهی ها به کیفیت مشکلات و معضلاتی نیز به وجود آمد. (احمدی،1390:12)

پرداختن به این مشکلات و ارائه الگوی طراحی می تواند از نابسامانی های موجود در عرصه معماری و شهرسازی ما بکاهد.

اهمیت موضوع را از این باب می توان مورد بررسی قرار داد که انسان امروزی حداقل نیمی از اوقات شبانه روز خود را در مسکن و به اصطلاح در خانه می گذراند و طراحی مجموعه ای با کیفیت و کمیت والای فضایی که بتواند جوابگوی نیازهای انسان عصر مدرن باشد احساس می شود. با توجه به اهمیت فضای باز مجموعه های مسکونی در افزایش تعاملات و ارتباطات ساکنین، اولین فاکتوری که در مورد ارزیابی قرار گرفته، کیفیت طراحی محوطه مجتمع مسکونی است . دومین عاملی که  باید به بررسی آن پرداخته شود میزان حفظ حریم شخصی و خلوت افراد در مجتمع است  . سومین عامل میزان اهمیت به نیازهای افراد به ویژه سالمندان در طراحی محوطه مجتمع است . چهارمین عامل بررسی میزان تعاملات اجتماعی و حس همسایگی ساکنین مجتمع است.

1 – مفهوم سكونت

سكونت را مي‌توان بيانگر تعيين موقعيت و احراز هويت دانست. سكونت بيانگر برقراري پيوندي پرمعنا بين انسان و محيطي مفروض مي‌باشد كه اين پيوند از تلاش براي هويت يافتن يعني به مكاني احساس تعلق داشتن ناشي گرديده است بدين ترتيب، انسان زماني برخود وقوف مي‌يابد كه مسكن گزيده و در نتيجه هستي خود در جهان را تثبيت كرده باشد.[1]

از نظر هايدگر طرز و طريق بودن انسانها بر روي زمين، سكونت كردنشان است. او در مقاله «ساختن، سكونت گزيدن، انديشيدن» با ريشه كلمه آلماني (ساختن) دلالتهاي قديمي و پهنه مفاهيمي را از نو مي‌گشايد تا غذاي وجود را بيان كند و سكونت را به بودن با چيزها تعبير مي‌كند: همچنان كه در وجود و زمان نيز از سكونت ذات انسان در حقيقت خود وجود بحث مي‌كند. او در گفتار خود اصرار مي‌ورزد كه انديشيدن و شعر لازمه سكونت است. او سكونت را اساسي‌ترين ويژگي وجود مطابق آنچه فانيان ‌اند فرض مي‌كند.) نویری،. 1380: 10(

2 – تعريف مسكن

مسكن اسم مكان است بر وزن مَفعَل به معناي محل آرامش و سكونت كه از ماده سَكَن به معني آرامش مي‌آيد و در اصطلاح به مكاني مي‌گويند كه انسان در آن زندگي مي‌كند.

«و ا… جعلکم من بیوتکم سکنا» و خدا برای شما منزل هایتان را قرار داد (قرآن کریم سوره نخل،آیه 80)

در لغت نامه دهخدا مسكن چنين معني شده: جاي باشش و خانه، منزل و بيت، جاي سكونت و مقام، جاي آرام….

در دومين اجلاس اسكان بشر در سال (1996) كه در استانبول برگزار شد مسكن مناسب چنين تعريف شده است:

«سرپناه مناسب تنها به معناي وجود يك سقف بالاي سر هر شخص نيست، سرپناه مناسب يعني آسايش مناسب، فضاي مناسب، دسترسي فيزيكي و امنيت مناسب، امنيت مالكيت، پايداري و دوام سازه‌اي. روشنايي، تهويه، سيستم گرمايي مناسب، زيرساختهاي اوليه از قبيل آبرساني مناسب، بهداشت و آموزش، دفع زباله، كيفيت مناسب زيست محيطي عوامل بهداشتي مناسب، مكان مناسب و قابل دسترس از نظر كار و تسهيلات اوليه كه همه اين موارد بايد با توجه به استطاعت مردم تأمين شود».

3 – خانه

واژه خانه که امروزه مصالح است در گذشته به اتاق اطلاق می شده است. از واژه سرا به جای کلمه خانه امروزی استفاده  می شده است.  خانه مفاهیم گزیده ای را گرد می آورد که مقصود ویتکنشتین از گفته «من جهان خویشتنم» را برآورده    می سازد. خانه با مطرح شدن به عنوان پیکره ای معمارانه در محیط هویت ما را محرز کرده و امنیت را بر ما ارزانی می دارد .                           ( هاشمی، 11:1357)

خانه این است که رویا را در خود می پروراند. خانه به ما این امکان را می دهد که در آرامش در خیالات خود غرق شویم

( نویری ، 10 ، 1380 )  . خانه علویها، خانه بروجردیها، خانه عباسیها، از زیباترین خانه های جهان در کاشان است. وقتی از هشتی های بزرگ و کوچک هر یک از آنها می گذریم و از هیاهوی آزارنده مهاجمان موتور سوار خیابانها و بوقهای پایان ناپذیر اتومبیل ها و اغتشاش تصاویر در هم ریخته شهر رها می یابیم احساسی که شاید بتوان «احساس خانه» نامیدش آنچه که در یک خانه ابتدایی همچنان در یک قصر اشرافی به آشیانه و صرف پناه دهنده و گرم و مطبوع نخستین نزدیک تر است .

(بسکی، 11:1381)

4 – تفاوت مسکن و خانه

هنگامی که صحبت از مسکن می شود سطح وسیعتری از خانه است، که شامل یک سیستم دسته جمعی می گردد و آن مجموعه ای از خانه ها،  مراکز آموزشی، مغازه های اولیه، تاسیسات وابسته و مورد نیاز خانه هاست که در واحدهای شهری مطرح می گردند. در حالی که وقتی صحبت از خانه می شود در ذهن ما تصوری از یک سرپناه و تعدادی اتاق توام با سرویس های مختلف به وجود می آید. بنابراین مسکن یعنی مجموعه ای از خانه ها و خیابان ها و سرویس های وابسته به آن. خانه یکی از عناصر اصلی وابسته به مسکن است که احتیاج افراد ساکن در آن را بر حسب نیازهایی که از یک واحد مسکونی دارند و ابعاد و اندازه های آن را مشخص می سازد . (شفقی، 56:1380)

5 – مسکن مطلوب چیست؟

در دوران معاصر یکی از مسائلی که در مورد جامعه بشریت وجود دارد، مسأله مسکن مطلوب است یعنی داشتن شرایطی که منطبق با نیازهای استفاده کنندگان است، یعنی دارا بودن شرایط مورد طلب فردی که از آن پدیده استفاده می کند. لغت نامه دهخدا کلمه مطلوب را چنین معنی کرده است: «در خواست شده، تجسس شده، تقاضا شده، لازم شده، احتیاج داشته شده و هر چیز آرزو شده و خوشایند و مرغوب، مقصود میل و خواهش.

مطلوبیت مسکن نیز دقیقاً از همین تعریف ناشی می شود و مربوط به انتظاراتی است که هر فرد یا گروه استفاده کننده ای از خانه و کاشانه خود داشته و برای ایجاد آن به هر نحو ممکن می کوشد.

افراد عادی بهترین مطلوبیت را برای خانه وجود روابط مطلوب و صحیح بین افراد خانواده می دانند یعنی روابط اجتماعی صحیح بهترین مطلوبیت مسکن است، ولی به هر حال مطلوبیت فضایی نیز در مطلوبیت مسکن بی تأثیر نیست. بهتر است در اینجا چند تعریف که صاحب نظران درباره خانه داشته اند توجه نماییم. (ایرانمنش، 12:1376)

6- عوامل مهم در شكل‌دهي سيماي مجموعه‌هاي مسكوني

6-1- خط آسمان

خط آسمان يكي از عناصر پايه و پراهميت سيماي شهر به شمار مي‌رود و عبارت است از حد جدايي جداره يا بناي كالبد خيابان از آسمان. در حقيقت فصل مشترك بين صفحه عمودي جداره يا صفحه آسمان را خط آسمان گويند. لينچ‌، كوين؛ سيماي‌ شهر.  (لینچ، 1355)

6-2- جداره

فضا از طريق مرزهايش تعريف مي‌شود و كيفيت اين لبه‌ها نقش حساسي را در اين زمينه بازي مي‌كند. پنجره‌ به عنوان گسترش فضاي باز بيرون به سمت داخل است. مهتابي، ايوان، پنجره‌ها، گلخانه‌ها و … اين اثر را تشديد مي‌كنند. علاوه بر اين پنجره نقطه اصلي انتقال اختلالات و ناآرامي‌هاست كه آلودگي صوتي و بصري را نيز شامل مي‌شود. تاثير اين اتفاق در طبقات يا بخش‌هاي همكف محسوس‌تر است.  (لینچ، 1355).

6-3- زمينه

زمينه دو جداره به مجموعه‌اي از ويژگي‌هاي عمومي معماري، رنگ، بافت، مصالح نما و عناصر كالبدي اطلاق مي‌گردد كه زيرساخت اصلي بناهاست و كليه عوامل بصري و كالبدي جهت شكل‌گيري نماي يك بنا يا جداره به آن الصاق يا از آن جدا مي‌شود. در حقيقت زمينه يك جداره همان بوم نقاشي، نقاشي است كه با كشيدن خطوط يا گذاشتن رنگ‌ها اثري هنري را به وجود مي‌آورد. ( احمدی، 1390 :125 ) .

6-4- ريتم و تكرار

ريتم پديده‌اي است در كالبد جداره كه از تكرار المان‌هاي افقي و عمودي در زاويه ديد و در پرسپكتيو تشديد مي‌گردد و معرف هويت زمينه است. تناسبات و خطوط مستقيم پنجره‌ها، بالكن‌ها،حیاط ها، پنجره‌هاي طولي راه پله و المان‌هاي معماري مجموعه عناصر مي‌باشند كه ريتم را در زمينه جداره تاكيد مي‌نمايند. تداوم هارموني رنگ نيز از ديگر عوامل ريتميك جداره مي‌توانند باشند. به صورت كلي ريتم را در زمينه جداره تاكيد مي‌نمايند.  ( احمدی، 1390 :126 ) .

6-5- همرديفي

امتداد ابنيه از ويژگي‌هاي شاخص سيماي شهري در طراحي خيابان است كه در دوران مختلف از نظر زيبايي و نظم اجتماعي بر حفظ آن تاكيد ويژه بوده است. در سيماي خيابان با نظم كلاسيسم و نئوكلاسيسم همرديفي ساختمان‌ها نه تنها معيار بلكه يك شرط اساسي زيبايي محسوب مي‌گرديده است.

6-6- پويايي (تداوم ساخت)

تشكل فضايي خيابان به عنوان يك كريدور تنها مي‌تواند از طريق تداوم جداره‌هاي آن هويت فضايي به خود گيرد. باز شدن بدون هدف جداره موجب تضعيف حس مكان در قالب هويت خياباني آن مي‌گردد. ( شفیعی،1380 ).

6-7- تناسبات

تناسبات عرض و ارتفاع خيابان‌ شهري عاملي است كه در تعيين ارزش‌هاي محيطي فضا تاثير قابل ملاحظه دارد. منظور از تناسبات، ايجاد احساس نظم بين اجزاء يك تركيب بصري است. بدين ترتيب تناسبات مجموعه‌اي از نسبت‌هاي ثابت بصري را بين اجزاء يك بنا و نيز بين اجزاء و كل به وجود مي‌آورد.

6-8- پيچش

وجود پيچش در فقرات خيابان شهري موجب بسته شدن ديد و معرفي جهت حركت مي‌شود.

6-9- بافت

بافت در حقيقت عنصر بصري است كه بسياري از اوقات به عنوان بدل براي ارضاي حس لامسه، ايجاد مي‌شود. اما ما مي‌توانيم بافت يك پديده را با ديدن تنها يا لمس كردن تنها يا با تلفيق اين دو بشناسيم و ارزش آن را دريابيم.

6-10- تعادل

مهمترين عامل فيزيكي و فيزيولوژي موثر بر حواس بشر، نياز او به حفظ تعادل است. انسان آگاه يا ناخودآگاه در ارزيابي‌هاي بصري خود نيز بيش از هر عامل ديگر از نظر بصري به وجود تعادل و توازن توجه مي‌كند.

6-11- نبش

نبش بخشي از جداره است كه در تقاطع با معبر ديگر و يا رسيدن به ميدان ايجاد مي‌شود. نبش از نظر طراحي جداره در تبديل ارتفاع جايز اهميت مي‌باشد و در واقع نقطه عطفي براي بخشي از جداره (ابتدا و انتهاي يك بلوك شهري) محسوب مي‌گردد.  ( کرایر، 1385 )

6-12 – نشانه

نشانه بنايي است سمبليك يا مشخص كه استقرارش در جداره موجب توقف ديد و جلب توجه مي‌گردد. همچنين اين عنصر كالبدي در ذهن باقي مي‌ماند و در شناخت محيط موثر است.  ( کالن، 1377: 43 ).

6-13-  محوطه سازي

بخشي از تجهيز فضاي شهري از طريق محوطه‌سازي و كفسازي صورت مي‌گيرد. تجهيزات و مبلمان شهري نيز ضمن برقراري ارتباطات انسان با عملكرد محيط به آرايش فضايي كه كمك موثري مي‌نمايد. مجسمه، ستون يادبود، ستون آگهي‌هاي تبليغاتي به همراه كفسازي‌هاي منقوش و نوار ستون و آمفي تئاترهاي روباز از اجزاء محوطه‌سازي فضاهاي شهري مي‌باشند.

6-14- پوشش گياهي

كلاً عنصر پوشش گياهي به شكل درختان انبوه پديده‌اي حاشيه‌اي و عنصر حومه شهريست. جايي كه ارزش‌هاي كالبد شهري تضعيف مي‌گردد و با ارزش‌هاي سيماي شهري در تضاد است.  ( کالن، 1377 :42 ).

7-تحلیل چند نمونة موردی:

1-7- نام پروژه: Spittelau Viaducts Housing

اطلاعات پایه:

معمار: زاها حدید، محل اجرای پروژه: وین – اتریش، مساحت: 4000 مترمربع، سال ساخت:  2005 – 1994

فرم کالبدی مجموعه

– این مجتمع در بافت تاریخی شهر وین قرار دارد و همچون نواری در اطراف و بر روی طاق نماهای پل راه آهن اتو واگنر واقع شده است.

کیفیت فرم

ویژگی های ظاهری:

–  فرم کلی مجموعه از 3 عنصر (حجم) باریک و کشیده  و جدا از هم تشکیل شده  که تحت زوایای تند و شکسته برش خورده است و حول یک محور (راه آهن ) چرخیده و آن را در بر گرفته است و بصورت تندیس گونه ای در سایت قرار گرفته است.

– در ظاهر فرم ،هیچ خط کاملا عمود دیده نمیشود و حتی ستونها نیز کج می باشد .

الگوی جزئی مجتمع :

2-7 – بررسی نمونه داخلی

معرفی مجموعه مسکونی زیتون اصفهان

این مجتمع جهت سکونت 500 خانواده کم درامد در محله ای ارزان قیمت طراحی شده است، محل احداث پروژه: اصفهان – خیابان رزمندگان طراح معماری: مسعود محمدی ، مساحت زمین : 32000 مترمربع، مساحت زیر ساخت: 73800 متر مربع، تعداد اپارتمان: 509 واحد ، آغاز طراحی: 1378،شروع ساخت: 1380

ورودی های مجموعه

این مجموعه چهار ورودی دارد که یکی از انها ورودی اصلی است که مشرف به خیابان اصلی است و در عرض زمین قرار گرفته است و سه ورودی دیگر در دو ضلع دیگر که مشرف به خیابان 10 متری هستند) قرار گرفته اند که در مجموع دسترسی انسان را به تمام نقاط مجتمع اسان می کند. ورودی اصلی با یک قوس به سمت دا خل مجتمع یک حالت دعوت کنندگی ایجاد نموده است.

شکل 3-5-  ورودی مجتمع مسکونی زیتون؛

(مجله معمار، مجموعه مسکونی بزرگ زیتون اصفهان، شماره ۲۴)

شکل 3-6- تحلیل ورودی های مجتمع زیتون؛

( مجله معمار، مجموعه مسکونی بزرگ زیتون اصفهان، شماره ۲۴)

8- بررسی نمونه موردی شهر رامشار

مشخصات عمومی استان سیستان و بلوچستان

استان سيستان و بلوچستان در جنوب شرقي ايران بين 25 درجه و 3 دقيقه تا 31 درجه و 28 دقيقه عرض شمالي از خط استوا و 58 درجه و 47 دقيقه تا 63 درجه و 19 دقيقه طول شرقي از نصف النهار گرينويچ واقع شده است. جمعيت آن طبق سر شماري سال 1375 تعداد 1722579 نفر بوده، و تنوع آب و هوایی در این استان به آن ویژگی خاصی داده است. بلندترين نقطه  استان كوه تفتان با ارتفاع 4042 متر و پست ترين منطقه آن كناره هاي  درياي عمان است.

موقعیت شهر جدید رامشار

(fa.mygeoposition.com)

1-8- شهر جدید رامشار

آب و هوای منطقه سیستان متأثر از موقعیت جغرافیایی وعوامل اقلیمی متعدد و مختلفی چون عرض جغرافیایی، الگوی سیستم های فشار، همجواری با بیابانها، دوری از مراکز رطوبتی و …است.

2-8- تحلیل سایت

2-8-1- موقعیت

سایت مورد نظر در نزدیکی زابل، واقع درجاده زابل به زاهدان می باشد که نزدیکترین و مهمترین راه ارتباطی برای شهر جدید رامشار است.

2-8-2- هندسه

سایت مستطیل شکل بوده ودارای کشیدگی در راستای شمال شرقی جنوب غربی می باشد. طول تقریبی این مستطیل 118 متر و عرض آن 86 متر است.

2-8-3- شیب و توپوگرافی

سایت تقریبا مسطح بوده و شیب اندکی از شرق  به غرب دارد.

شکل 8–1– راههای دسترسی به سایت(www.Google Earth.com)

شکل8-2-  تحلیل سایت ((www.Google Earth.com

2-8-4- محور های سایت

سایت مطابق شکل دارای سه محور می باشد :

• محور هندسی شکل منطبق بر قطرها و محورهای تقارن
• محور اقلیم در راستای شمال شرقی – جنوب غربی
• محور دید و منظر عمود بر محور اقلیم

شکل 2-16- محورهای سایت

منبع: www.Google Earth.com

شکل 8-3- محورهای سایت(( www.Google Earth.com

3-8- چکیده و نتیجه گیری مطالعات اقلیمی

بر مبنای اصول مذکور در رابطه با اقلیم موارد ذیل بایستی در طراحی معماری شهر جدید رامشار مورد توجه خاص قرار گیرد:

– ساختمانها بایستی در جهت تابش حداقل انرژی خورشیدی در فصل گرم استقرار یابند.

– استقرار ساختمانها باید به گونه ای باشد که در فصل سرد حداکثر انرژی خورشیدی دریافت شود.

– ساختمانها باید فشرده و متراکم باشند.

– از مصالح سنگین و با زمان تأخیر زیاد در ساختمانها استفاده کرد.

– استفاده از عایق حرارتی ضروری است.

– جهت کاهش جذب حرارت و انرژی خورشیدی باید از رنگهای روشن استفاده شود.

– برای سایه اندازی بر روی ساختمان از درختان خزان دار استفاده شود.

– برای ایجاد سایه باید جلو آمدگی بام، ایوان سرپوشیده یا بالکن استفاده شود.

– استفاده از سایه بان ضروری است.

– توجه به وزش بادهای شمالی و شمال غربی در طراحی معماری بسیار ضروری است.

– برای کاهش تأثیر بادهای غبار آلود و سریع شمالی و شمال غربی می توان از پوشش گیاهی استفاده کرد.

– پلانها باید فشرده و متراکم باشند.

(مهندسان مشاور و برنامه ریز شهرساز و معمار، طرح جامع شهر جدید رامشار – جلد 1 و 2 – مطالعات جغرافیایی و زیست محیطی).

نتیجه گیری

همان طور که بیان گردید ضرورت پرداختن به موضوع از این جهت است که فضاهای زیستی با محوریت ارزش های انسانی خلق فضاهایی را متناسب با زندگی اجتماعی انسان می طلبد که نپرداختن صحیح به این موضوع مهم و حیاتی در زندگی جوامع امروزی منجر به فضاهایی شود که شاید روح و فرهنگ و خواست های اصلی بشر را مورد توجه قرار ندهد از این رو ما بر آنیم که الگوهای صحیح و مناسب طراحی و ساختارهای فضایی را مورد توجه قرار دهیم تا بتوانیم برای رسیدن به اهداف مورد نظر گام برداریم.

خانه اولین و مهمترین فضایی است که فرد با آن در ارتباط است. تحقیقات نشان داده است میزان رضایت فرد از مسکن خود در روان او تأثیر دارد و باعث ایجاد اثرات مثبت و منفی در روابط فردی و اجتماعی وی می گردد. به عنوان مثال نور نامناسب خانه، ساکنین را دچار افسردگی می کند و یا رعایت نکردن حریم خصوصی و عمومی در فضای خانه آرامش افراد مختل می شود. تقریباً معماران در دوران حرفه ای خود نمونه های مختلفی از طراحی مسکن را داشته اند و ارائه الگوی مناسب مسکن سالهاست که ذهن جامعه معماری را به خود مشغول داشته است. موضوع مسکن در شهرهای پر جمعیت وضعیت حادتری دارد، زیرا در این شهرها علاوه بر کیفیت آن بحث کمیت نیز مطرح است.درنتیجه در پژوهش حاظر سعی براین مهم دارد که  هدف اصلی از طراحی خانه را ایجاد «مسکن مطلوب» برای افراد  تلقی کرده و در همین راستا طراحی اصولی و مناسب کار را با علاقه ساکنین و اقتصاد آنها و کیفیت  کار معمار از اساس مهم طراحی منظور می دارد همچنین  تامین  مسکن بهینه که پاسخگوی نیازهای اولیه انسان است و در امتداد آن به این نتیجه مهم می رسیم که  که طراحی مجتمع های مسکونی با  ارائه الگوهای مناسب و در نظر گرفتن تمامی جوانب و نیاز ها ی آن  از بعد فرهنگی، اقلیم، آسایش، امنیت، زیبایی، تکنولوژی وروانی توجه به شرایط جوامع امروزی فراهم  می شود .

مراجع

[1] احمدی ،مصطفی، طراحی مجتمع مسکونی ، پایان نامه دوره کارشناسی ،1390.

[2] افشار سیستانی، ایرج؛ نگاهی به سیستان و بلوچستان، انتشارات مهتاب، چاپ سوم، 1383.

[3] اهری، سید محسن؛ مسکن حداقل، نشر مرکز تحقیقات و مسکن، تهران، 1370.

[4] ایرانمنش نسیم، قاسمی پریوش؛ مجموعه مسکونی مهرشهر کرج، پایان نامه دوره کارشناسی ارشد، 1376.

[5] بسکی، سهیلا؛ معماری خانه خیال، خانه های ایرانی، مجله معمار، شماره 18، 1381.

[6] پاکزاد، ( 6831: 532-522 ) جهانشاه؛ راهنمای طراحی فضاهای شهری در ایران، وزارت مسکن و شهرسازی، انتشارات شرکت طرح و نشر پیام سیما، چاپ اول، 1384.

[7]. پیرنیا، محمد کریم؛ آشنایی با معماری اسلامی ایران، تهران، 1371.

[8] حائری، محمد رضا؛ طراحی مسکن امروزی و اصول خانه های سنتی، مجله آبادی، شماره 23.

[9] حجازی، پردیس؛ ویلای مسکونی در منطقه یک تهران، دانشکده فنی شریعتی.

[10] خان محمدی، محمد علی؛ مبانی طراحی معماری، انتشارات هاتف، چاپ دوم، 1381 .

[11] دلال پور، محمد رضا؛ برنامه ریزی مسکن تهران، انتشارات سمت،1379.

[12] ریلی، ترنس؛ از خانه های شخص تا خانه های مجازی، مجله معماری و ساختمان، مترجم محمدرضا شیرازی.

[13]. سرابندی، سمیرا؛ هفت خانه در زابل، پایان نامه کارشناسی ارشد،..1388

[14] سلطان مرادی، نسرین؛ واحد همسایگی، کارشناسی معماری دانشکده فنی دکتر شریعتی.

[15] شفقی، سیروس؛ شیوه های تأمین مسکن برای افراد کم درآمد شهری، مجله مسکن و انقلاب، شماره 95 – 96 ، 1380

[16] شفيعي، اسماعيل؛ آشنايي با مباني و فنون طراحي شهري.

[17] شوئنوئر، نوبرت؛ مسکن، حومه و شهر، ترجمه دکتر شهرام پوردیهیمی، انتشارات روزنه، چاپ دوم، 1389.

[18] عطاری، عباس؛ اهمیت و ضرورت بررسی متقابل مسکن و فرهنگ، مجموعه مقالات اولین سمینار سیاست های توسعه مسکن در ایران، جلد اول، 1375.

[19] قربان زاده، انسیه؛ مجتمع تجاری – فرهنگی، پایان نامه کارشناسی، دانشکده فنی شریعتی.

[20] کالن، گوردون؛ گزيده منظر شهري، ترجمه طبيبان، منوچهر، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1377.

[21] كراير، راب؛ فضاهاي شهري، ترجمه خسرو هاشمي‌نژاد، 1385.

[22] کرمانی، ذلفقار؛ جغرافیای نیمروز، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

[23] کسمائی، مرتضی؛ اقلیم و معماری، انتشارات خاک، چاپ دوم، 1383

[24] کوپر، کلیر؛ مبانی فلسفی در روانشناسی ادراک فضا، مترجم آرش ارباب جلقایی، انتشارات نشر خاک، چاپ اول، 1379

[25]. لينچ‌، كوين؛ سيماي‌ شهر، ترجمه‌ منوچهر مزيني‌، انتشارات دانشگاه‌ ملي‌ ايران‌، 1355.

[26] مجله معمار، مجموعه مسکونی بزرگ زیتون اصفهان، شماره ۲۴، اردیبهشت13۸۳، صفحه 65-56.

[27] محمدی مهرو، حمید؛ پایان نامه مجموعه مسکونی تفت، کارشناسی معماری، موسسه جهاد دانشگاهی یزد، تابستان 1387 .

[28] مهندسان مشاور و برنامه ریز شهرساز و معمار، طرح جامع شهر جدید رامشار – جلد 1 و 2 – مطالعات جغرافیایی و زیست محیطی، انتشارات وزارت مسکن و شهرسازی

[29]  نقی زاده،محمد؛ مجله: مسکن و محیط روستا » پاییز و زمستان 1380 – شماره 95 و 96 (14 صفحه – از 4 تا 17)

[30] .نوربرگ شولتز کریستیان ( 1831 ) معماری ، حضور زبان و مکان ، مترجم سید علیرضا سید احمدیان

[31] نویری ( 1380: 10(،  کریستسن؛ مفهوم سکونت به سوی معماری تمثیلی، ترجمه محمود امیر یار احمدی، نشر آگاه

[32] هابداكن‌ و بوكت‌ هولت؛ گونه‌ گوني‌ در خانه‌ سازي‌، ترجمه‌ فريديان‌، گل‌آرا، مركز نشر دانشگاهي، 1378.

[33] هاشمی، محمد علی؛ معماری خانه خیال، انتشارات آبادی، سال 6، شماره 23، 1357.

[34] یاسوهیرو، تراماتسو؛ مقاله بررسی معماری “Rokko ” (نوامبر 1993) صفحات 50- 55 .

. [1] www.arthitectural.com

]2[.www. google earth.com

[3]   www.greatbuildings.com

. [4]   www.iranpardis.net

. [5]   www.prozhe.com

[6] www.zaha-hadid.com